Łagodne wysokości nie powinny nikogo zmylić. Góry Świętokrzyskie oferują zarówno krótkie wejście na najwyższy szczyt, jak i całodzienne przejścia przez leśne pasma, gołoborza oraz miejsca o dużym znaczeniu historycznym. Poniżej znajdziesz konkretne informacje o szczytach, szlakach, poziomie trudności i przygotowaniu do wycieczki.
Najważniejsze informacje przed wyjściem na szlak
- Łysica ma 612 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem regionu.
- Najpopularniejszy krótki cel to wejście na Łysicę od strony Świętej Katarzyny.
- Całodniową trasę można poprowadzić przez Łysicę, Kakonin, Łysą Górę i Święty Krzyż.
- Szlaki są na ogół łagodne, ale kamieniste odcinki i błoto potrafią mocno spowolnić marsz.
- Na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego wolno poruszać się wyłącznie po oznakowanych trasach.
Jak wyglądają Góry Świętokrzyskie i czego spodziewać się na szlaku
To jedno z najstarszych pasm górskich w Polsce, położone w rejonie Kielc. Najwyższe partie tworzą Łysogóry, ale cały region obejmuje także między innymi Pasmo Jeleniowskie, Klonowskie, Masłowskie i Orłowińskie.
Nie ma tu wysokogórskiej ekspozycji ani długich, stromych podejść znanych z Tatr. Charakterystyczne są za to wyrównane grzbiety, gęste lasy, kwarcytowe rumowiska skalne i gołoborza, czyli naturalne powierzchnie pokryte ostrokrawędzistymi blokami skalnymi. Właśnie ta surowa, leśna sceneria odróżnia region od wielu innych polskich pasm.
W mojej ocenie największą zaletą tych gór jest łatwość planowania. W ciągu jednego dnia można połączyć przyrodę, widoki i zabytki, a do wielu punktów startowych da się dojechać samochodem lub komunikacją regionalną. Trzeba jednak pamiętać, że niska wysokość nie oznacza całkowicie płaskiej i bezproblemowej trasy.
Najciekawsze szczyty i pasma do zdobycia
Najwięcej osób zaczyna od dwóch kulminacji Łysogór, ale na tym możliwości się nie kończą. Jeśli ktoś chce lepiej poznać region, dobrym pomysłem jest zdobywanie szczytów należących do regionalnej Korony Gór Świętokrzyskich. Zestaw obejmuje najwyższe wzniesienia różnych pasm i prowadzi także poza najbardziej zatłoczone okolice.
| Szczyt | Wysokość | Co go wyróżnia |
|---|---|---|
| Łysica | 612 m n.p.m. | Najwyższy szczyt regionu, gołoborza i popularny czerwony szlak |
| Łysa Góra | około 595 m n.p.m. | Święty Krzyż, klasztor, gołoborze i szeroka oferta turystyczna |
| Szczytniak | 554 m n.p.m. | Najwyższe wzniesienie Pasma Jeleniowskiego |
| Bukowa Góra | około 484 m n.p.m. | Leśny charakter i spokojniejsze szlaki w Paśmie Klonowskim |
| Klonówka | 473 m n.p.m. | Element Pasma Masłowskiego i cel dłuższych przejść grzbietowych |
| Radostowa | 451 m n.p.m. | Malownicze wzniesienie na czerwonym szlaku |
W różnych opracowaniach wysokości niektórych wzniesień mogą różnić się o 1-2 metry, zależnie od przyjętego punktu pomiarowego. Przy planowaniu wycieczki ważniejsza od takiej różnicy jest długość trasy, przewyższenie i stan nawierzchni.
Łysica dla początkujących
Najprostszy wariant prowadzi ze Świętej Katarzyny czerwonym szlakiem. Podejście na szczyt zajmuje zwykle około 1 godziny w jedną stronę, a odcinek ma mniej więcej 2,5 km. Trasa nie jest techniczna, lecz końcowy fragment bywa kamienisty i śliski po deszczu.Na samej kulminacji nie należy oczekiwać rozległej panoramy jak z tatrzańskiego wierzchołka. Największe wrażenie robią las, skalne rumowiska i atmosfera starego pasma. To dobry wybór na pierwszą górską wycieczkę, szczególnie z dziećmi, choć wózek terenowy nie zastąpi wygodnego nosidła na bardziej nierównych odcinkach.
Łysa Góra i Święty Krzyż
Łysa Góra jest niższa od Łysicy, ale dla wielu osób ciekawsza krajoznawczo. Na szczycie znajduje się zespół klasztorny na Świętym Krzyżu, a także gołoborze z platformą widokową. Połączenie przyrody i historii sprawia, że ten cel dobrze sprawdza się podczas rodzinnego wyjazdu.
Najłatwiejsze dojście prowadzi z Huty Szklanej, skąd można wejść asfaltową drogą. Taki wariant jest wygodny, ale mniej górski w charakterze. Jeżeli zależy mi na ciekawszym marszu, wybieram szlak leśny i traktuję drogę asfaltową jako wariant powrotny albo awaryjny.
Szlaki, które warto zaplanować
Najpopularniejsze trasy koncentrują się wokół Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Park udostępnia kilkanaście tras o różnym charakterze, a przed wyjściem warto sprawdzić aktualne komunikaty, ponieważ niektóre odcinki mogą być czasowo zamykane.
Święta Katarzyna - Łysica
To klasyczna, krótka trasa dla osób, które chcą zdobyć najwyższy szczyt bez organizowania całodziennej wyprawy. Podejście jest czytelne i dobrze oznakowane, ale przy dużym ruchu lepiej ruszyć rano, przed godzinami szczytu. Po opadach przydadzą się buty z przyczepną podeszwą.Święta Katarzyna - Trzcianka
Ten czerwony odcinek Głównego Szlaku Świętokrzyskiego ma około 17,8 km, a przejście zajmuje według danych parku około 5 godzin w kierunku podejściowym. To propozycja dla osób, które chcą zobaczyć więcej niż jeden punkt i dobrze czują się podczas dłuższego marszu.
Nie traktowałbym tej trasy jako zwykłego spaceru. Dystans jest umiarkowany, lecz nierówne podłoże, postoje i zmienna pogoda sprawiają, że cała wycieczka może zająć 6-7 godzin. Trzeba wcześniej ustalić, gdzie kończy się przejście i jak wrócić do samochodu.
Bodzentyn - Święta Katarzyna
Niebieski szlak ma około 7,2 km i według informacji parkowych zajmuje około 2 godzin w kierunku podejściowym. Jest ciekawy dla osób, które chcą połączyć spacer z odwiedzeniem Bodzentyna, ale nie planują zdobywania wszystkich głównych kulminacji.
Przeczytaj również: Beskidy - najpiękniejsze szlaki? Wybierz idealny dla siebie!
Trasa przez Łysicę, Kakonin i Łysą Górę
To jeden z najlepszych pomysłów na całodniową wycieczkę. Łączy dwa najważniejsze szczyty z przejściem przez lasy i miejscowość Kakonin, a po drodze pozwala zobaczyć różne oblicza pasma. Wymaga jednak logistyki, ponieważ punkt startu i zakończenia nie muszą znajdować się w tym samym miejscu.
Przy takim planie nie próbuję wrzucać do plecaka całego wyposażenia na każdą okazję. Wystarczą sprawdzone buty, lekka kurtka przeciwdeszczowa, zapas wody, jedzenie i naładowany telefon. Nadmiar sprzętu szybko odbiera przyjemność z marszu po stosunkowo łagodnych, ale długich szlakach.Jak dobrać wycieczkę do swoich możliwości
Najlepszą trasę dobiera się nie do samej wysokości szczytu, lecz do łącznego czasu przejścia i przewyższeń. Początkujący często patrzą wyłącznie na liczbę kilometrów, a pomijają fakt, że kamienie, błoto i częste zejścia mogą wyraźnie wydłużyć marsz.
| Dla kogo | Dobry wybór | Na co uważać |
|---|---|---|
| Pierwsza wycieczka | Święta Katarzyna - Łysica | Kamienisty odcinek i tłok w weekend |
| Rodzina z dziećmi | Huta Szklana - Święty Krzyż | Ruch na drodze i ograniczona swoboda poza trasą |
| Osoba aktywna | Święta Katarzyna - Trzcianka | Długi dystans oraz konieczność zaplanowania powrotu |
| Miłośnik spokojnych tras | Pasmo Jeleniowskie lub Klonowskie | Mniej infrastruktury i trudniejsze parkowanie |
Rodzinom polecam planować trasę z zapasem co najmniej 30-40% czasu. Dzieci zatrzymują się częściej, a na szlaku pojawiają się naturalne przerwy na obserwowanie skał, owadów czy ptaków. Lepiej zakończyć dzień z niedosytem niż wracać po zmroku.
Osoby szukające ciszy powinny odsunąć się od Łysicy i Świętego Krzyża. Pasma Jeleniowskie, Klonowskie i Masłowskie są dobrym kierunkiem na spokojniejszą wędrówkę, choć nie oferują takiej liczby punktów usługowych. To uczciwy kompromis: mniej ludzi oznacza też mniej sklepów, toalet i miejsc odpoczynku.
Przygotowanie, bezpieczeństwo i zasady w parku
Przed wyjściem sprawdzam prognozę, komunikaty parku i czas zachodu słońca. Świętokrzyski Park Narodowy można zwiedzać od świtu do zmierzchu, wyłącznie po oznakowanych szlakach, ścieżkach edukacyjnych lub w miejscach udostępnionych turystom.
Najczęstszy błąd to lekceważenie pogody. Latem problemem może być burza i nagłe ochłodzenie, jesienią błoto oraz krótki dzień, a zimą oblodzenie. Park nie odśnieża wszystkich tras i nie zabezpiecza ich przed skutkami pogody, dlatego raczki mogą być zimą bardziej przydatne niż dodatkowa warstwa odzieży.
- zabierz co najmniej 1-1,5 litra wody na osobę przy krótszej trasie;
- miej papierową mapę lub zapisany ślad offline, bo zasięg telefonu może być nierówny;
- wybieraj buty z podeszwą o dobrej przyczepności;
- nie schodź z oznakowanego szlaku i nie przechodź po gołoborzach poza wyznaczonymi miejscami;
- zostaw informację o planowanej trasie, jeśli idziesz samodzielnie;
- przed ruszeniem sprawdź, czy obowiązuje opłata za udostępnienie wybranego odcinka lub obiektu.
Na terenie parku obowiązują także zakazy dotyczące między innymi biwakowania poza wyznaczonymi miejscami, palenia ognia, zbierania roślin i grzybów oraz używania dronów bez zgody. Pies może poruszać się tylko na dozwolonych odcinkach i zgodnie z aktualnymi zasadami, dlatego nie zakładam z góry, że każda trasa będzie dostępna dla czworonoga.
W plecaku nie musi być wiele, ale kilka rzeczy robi realną różnicę. Pakuję kurtkę przeciwdeszczową, małą apteczkę, powerbank, czołówkę i folię NRC. Nawet na łatwym szlaku drobne skręcenie kostki może zmienić krótki spacer w wielogodzinne oczekiwanie na pomoc.
Dobry plan na pierwszy dzień w tym paśmie
Jeżeli mam tylko jeden dzień, wybrałbym rano wejście na Łysicę od strony Świętej Katarzyny, a później przejazd w okolice Huty Szklanej i spacer na Łysą Górę. Taki plan pozwala zobaczyć dwa najważniejsze szczyty, ale nie wymaga forsowania się na długiej trasie.
Przy większej ilości czasu lepiej rozłożyć region na dwa dni. Pierwszy przeznaczyć na Łysogóry, a drugi na mniej oczywiste pasma i wybrane szczyty regionalnej korony. Dzięki temu wycieczka nie sprowadzi się do odhaczenia Łysicy, lecz pokaże, że największy urok tych gór tkwi w różnorodności krótkich pasm i spokojnych leśnych przejść.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty, mapę i warunki na trasie, a plan dopasuj do najwolniejszej osoby w grupie. Wtedy nawet krótka wyprawa będzie wygodna, bezpieczna i da więcej satysfakcji niż ambitny dystans pokonany w pośpiechu.
