Szlaki długodystansowe w Polsce - od czego zacząć?

Szlaki długodystansowe w Polsce mają różny charakter

Za szlak długodystansowy można uznać trasę, której przejście wymaga co najmniej kilku dni, choć nie ma jednej sztywnej granicy kilometrów. Inaczej planuje się 90-kilometrowy szlak świętokrzyski, a inaczej prawie 500 kilometrów przez całe polskie Beskidy.

W Polsce dominują trasy znakowane przez PTTK, najczęściej czerwonym kolorem. Kolor nie określa trudności, lecz rangę lub przebieg szlaku, dlatego sam znak na drzewie nie zastąpi mapy i rozsądnej oceny warunków. Dla mnie najważniejsze pytanie brzmi nie „ile kilometrów ma trasa?”, ale ile czasu zajmie przejście konkretnego dnia z plecakiem.

Warto też rozróżnić przejście całego szlaku od przejścia etapowego. Długie trasy mają wiele punktów dostępu, więc można przejść tylko najciekawszy fragment, potraktować wędrówkę jako weekendowy trekking albo stopniowo kompletować całość.

Najciekawsze trasy na kilkudniową i wielotygodniową wędrówkę

Poniższe zestawienie obejmuje zarówno klasyczne szlaki górskie, jak i trasę wyżynną, która nie prowadzi przez wysokie szczyty, ale świetnie sprawdza się jako długodystansowa przygoda.

Główny Szlak Beskidzki

Po drodze pojawiają się między innymi okolice Wielkiej Raczy, Pilska, Babiej Góry, Turbacza, Radziejowej, Lackowej i połonin bieszczadzkich. Nie każdy z tych szczytów leży dokładnie na głównej linii szlaku, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić, czy planowany wariant obejmuje wejście na wierzchołek.

GSB najlepiej podzielić na 18-20 etapów po 20-30 km. Krótsze dni warto zaplanować w Beskidzie Żywieckim i Sądeckim, gdzie przewyższenia potrafią mocno spowolnić marsz. W Beskidzie Niskim problemem bywa nie wysokość, lecz błoto, słabe zaopatrzenie i długie odcinki bez schroniska.

Główny Szlak Sudecki

Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza łączy Świeradów-Zdrój z Prudnikiem i ma około 440 km. Przechodzi przez Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Sowie, Stołowe, Bystrzyckie, Orlickie, Masyw Śnieżnika i Góry Opawskie.

To bardzo dobry wybór dla osób, które chcą połączyć górską wędrówkę z odwiedzaniem uzdrowisk, miasteczek i zabytków. Na trasie pojawiają się między innymi okolice Szrenicy, Szczelińca Wielkiego, Błędnych Skał, Śnieżnika i Biskupiej Kopy. Zmienność krajobrazu jest tu większa niż na wielu odcinkach GSB, ale częstsze zejścia do miejscowości nie zawsze oznaczają łatwiejszy dzień.

Mały Szlak Beskidzki

Mały Szlak Beskidzki prowadzi ze Straconki w Bielsku-Białej przez Beskid Mały, Makowski i Wyspowy do Lubonia Wielkiego. Liczy 137 km i jest jednym z najlepszych szlaków treningowych przed dłuższą wyprawą.

Nie ma takiej skali jak GSB, ale wymaga regularnego chodzenia po podejściach i zejściach. Właśnie dlatego polecam go osobom, które mają już za sobą jednodniowe wycieczki, lecz nie wiedzą jeszcze, jak organizm zareaguje na kilka dni marszu z pełnym plecakiem. Trasa prowadzi między innymi przez okolice Łamanej Skały, Lubomira i Lubonia Wielkiego.

Główny Szlak Świętokrzyski

To propozycja na długi weekend, szczególnie gdy ktoś chce po raz pierwszy sprawdzić nocowanie poza domem i planowanie kolejnych etapów. Nie należy jednak traktować go jak zwykłego spaceru. Suma podejść przekracza 2600 metrów, a część trasy prowadzi po kamienistych, korzeniowych odcinkach.

Szlak Orlich Gniazd

Szlak Orlich Gniazd łączy Kraków z Częstochową i prowadzi przez Jurę Krakowsko-Częstochowską. W zależności od przyjętego wariantu ma około 160-165 km, a jego największym atutem są wapienne ostańce, doliny, jaskinie i ruiny zamków.

To szlak dla osób, które nie potrzebują wysokich gór, ale chcą przejść wielodniową trasę z wyraźnym celem krajoznawczym. Najciekawsze punkty to między innymi Ojców, Pieskowa Skała, Ogrodzieniec, Mirów i Bobolice. Dni bywają tu mniej wymagające wysokościowo, lecz podłoże, piasek i częste zmiany kierunku potrafią zmęczyć bardziej, niż sugeruje profil terenu.

Jak wybrać trasę do własnej kondycji

Na pierwszy dłuższy trekking nie wybierałbym od razu całego GSB. Lepszym sprawdzianem będzie Mały Szlak Beskidzki, Główny Szlak Świętokrzyski albo fragment GSS. Pozwalają przetestować plecak, tempo, noclegi i regenerację bez ryzyka, że po trzech dniach do najbliższego miasta pozostanie jeszcze kilkaset kilometrów.

• 2-4 dni wybierz wtedy, gdy dopiero zaczynasz chodzić z bagażem noclegowym.
• 5-8 dni to rozsądny etap dla osoby z regularnym doświadczeniem jednodniowym.
• 2-3 tygodnie wymagają nie tylko kondycji, lecz także umiejętnego planowania odpoczynku i zaopatrzenia.

Przyjmuję prostą zasadę, że dla większości osób bezpieczny plan to 18-25 km dziennie i 6-8 godzin marszu z przerwami. Doświadczony turysta może przejść 30 km, ale nie powinien zakładać takiego dystansu każdego dnia, szczególnie przy dużym przewyższeniu albo deszczu.

Trzeba też uwzględnić styl nocowania. Noclegi w schroniskach i kwaterach pozwalają ograniczyć wagę plecaka, natomiast namiot daje większą niezależność, ale zwiększa obciążenie i wymaga znajomości lokalnych przepisów. W parkach narodowych biwakowanie poza wyznaczonymi miejscami jest zwykle zabronione.

Planowanie przejścia bez przykrych niespodzianek

Podziel trasę na logiczne etapy

Nie wyznaczam etapów wyłącznie według równej liczby kilometrów. Lepiej kończyć dzień w miejscu z noclegiem, sklepem lub transportem, nawet jeśli oznacza to 17 km jednego dnia i 25 km następnego. Na mapie zaznaczam także punkty awaryjnego zejścia ze szlaku, ponieważ kontuzja albo załamanie pogody mogą zmienić plan w ciągu godziny.

Sprawdź wodę i zaopatrzenie

Na wielu beskidzkich odcinkach sklepy pojawiają się dopiero po kilkunastu lub ponad 20 kilometrach. Zwykle zabieram co najmniej 1,5-2 litry wody, a przy upale więcej. Źródła zaznaczone na mapie mogą wyschnąć albo być zanieczyszczone, dlatego wodę z niepewnego ujęcia trzeba uzdatnić filtrem lub tabletkami.

Przy budżecie obejmującym nocleg, jedzenie i drobne zakupy rozsądnie jest założyć około 120-250 zł na osobę dziennie. Dolna granica zakłada proste noclegi i własne śniadania, a górna obejmuje częstsze jedzenie na trasie oraz droższe kwatery.

Przeczytaj również: Monte Brione nad Gardą - trasa przez forty i punkty widokowe

Nie polegaj wyłącznie na telefonie

Mapa offline i ślad GPX są bardzo pomocne, ale nie zastępują oznakowania ani papierowej mapy. Telefon może się rozładować, zgubić zasięg lub pokazać ślad prowadzący przez odcinek czasowo zamknięty. Przed wyjazdem sprawdzam komunikaty parku narodowego, aktualność szlaku i prognozę dla kilku najbliższych dni.

Minimalny zestaw na wielodniową trasę obejmuje wygodne buty, kijki, kurtkę przeciwdeszczową, ciepłą warstwę, czołówkę, apteczkę, powerbank, folię NRC i zapas jedzenia na jeden awaryjny posiłek. Przy noclegach pod dachem staram się utrzymać wagę plecaka z wodą na poziomie 8-12 kg, bo każdy dodatkowy kilogram czuć szczególnie na stromych zejściach.

Kiedy najlepiej ruszyć na polski szlak długodystansowy

Najbardziej uniwersalny okres przypada zwykle od późnej wiosny do wczesnej jesieni. W maju wyżej położone partie mogą być jeszcze mokre lub miejscami zalegać śnieg, a we wrześniu i październiku dzień szybko się skraca. Czerwiec i wrzesień często oferują dobry kompromis między temperaturą, długością dnia i mniejszym ruchem turystycznym.

Latem problemem nie zawsze jest upał. Burze, gwałtowne ochłodzenie i silny wiatr w otwartym terenie potrafią pojawić się bardzo szybko. Na grzbietach i w pobliżu szczytów nie czekam na rozwój sytuacji, tylko schodzę niżej, gdy prognoza zaczyna się wyraźnie pogarszać.

Jesienią trzeba planować krótsze etapy, bo zmrok może zastać nas wcześniej, niż wynika to z samego czasu przejścia podanego na mapie. Zimą większość wielodniowych tras wymaga osobnego przygotowania, rakiet, dobrej nawigacji i doświadczenia w poruszaniu się po zaśnieżonym terenie.

Co wybrać na początek, a co zostawić na później

Jeśli zależy mi na pierwszym bezpiecznym sprawdzianie, wybrałbym Główny Szlak Świętokrzyski. Jest wystarczająco długi, by poczuć rytm wielodniowej wędrówki, ale logistycznie prostszy niż trasy beskidzkie. Mały Szlak Beskidzki będzie lepszy dla tych, którzy chcą od razu popracować nad kondycją w bardziej górskim terenie.

Główny Szlak Sudecki poleciłbym osobom, które lubią różnorodność i nie przeszkadzają im częste zmiany nawierzchni. GSB zostawiłbym na moment, gdy wiadomo już, że kilka dni marszu nie powoduje problemów z kolanami, stopami ani regeneracją. Szlak Orlich Gniazd wybrałbym natomiast wtedy, gdy równie ważne jak chodzenie są zamki, historia i krajobraz Jury.

Najlepsza długa wędrówka zaczyna się od krótkiego testu

Przed właściwym wyjazdem warto zrobić próbny trekking z podobnym plecakiem, najlepiej przez dwa kolejne dni. Taki test szybko pokazuje, czy buty obcierają, czy plecak dobrze leży i czy założone 25 km dziennie nie jest tylko wynikiem optymizmu przy planowaniu.

Długa trasa nie musi oznaczać przejścia od początku do końca. Czasem najrozsądniej wybrać trzy najlepsze etapy, wrócić po miesiącu i dopiero wtedy zdecydować o pełnym przejściu. Najważniejszy jest rytm, zapas sił i możliwość zmiany planu, bo to one sprawiają, że trekking kończy się satysfakcją, a nie walką o dotarcie do mety.